Şekîf

Azad Ararat

Peyê pratîka Vakurê Kurdistanî ra ez ameya Başûrê Welatê xo. Tîya de mi perwerde dî. Badê cû rêxistinê ez eyaleta Xakurkê de erkdar kerda. Wexto ke ez ameya eyaleta Xakurkê, werz payiz bî. Biryargeha eyaletê mi rê vat:

–    Tabura Şekîf de hewcedarî esta, ma to şawenê uca.

Mi zî vat:

–    Temam beno.

Ez ameya Koyê Şekîf û bîya sergiruhan (bölük komutanı). Mi dest bi fermandarîye kerd. Semedo ke payiz o gureyê viraştîşê staran, qandê mendişê zimistanî, dest pêkerdibî. Nê cayan ra ziwanê gerîla de vanê manga. Na çekuye tirkî ra kewta mîyanê ziwanê gerîla. Ziwanê ma de manga  heywan a. Labelê mîyanê hêzên ma yê leşkerî de ma cayê mendîşî ra vanê manga. Yekeya (birlik) tewr werdî ra, miyanê hêzên leşkerî de, vanê manga (giruh). Badê zî girwe (takım) û giruh (bolük) yenê. Stargehî zaf nimite û ziyadêrî zî bin wele de yenê viraştene. Eke winî nêbo, dişmen şeno bivîno. Bi balefiran (teyara), topan şeno bombebaran bikero. Coka gerîla de cuye asan nîya. Xeylê zahmetîyê xo estê. Ganî hadreyî weş bêrê kerdene. Eke ca weş bo, gerîlayî zî şenê rind perwerde bivînê. Şenê xo praktîka wisarî rê amade bikerê, şenê rind şer bikerê.

Ê payizî de ma heme hadreyî kerdî, zêde zahmetî zî nêant. Programê perwerdeyê  zimistanî zî embazan ma rê rişna. Yekîneye bi pirtûka Rayber Apo dest bi perwerdeyî kerd. Perwerde ma rê sey derman o. Saya hiş û fikrê Rayber Apo ma şenê serê koyan de vinderê û têbikoşê. Perwerde de ma xo şinasnenê. Mêjû û kulturê xo şinasnenê. Ma rayîra xo vînenê û rindêr têkoşîn kenê. Cûyayîşo newe do senî bo senî nêbo, ma saya perwerde fam kenê.

Hewna zimistan de rewşa têkoşîna ma do senî bo senî mebo, kes nêzano. Beno ke dişmen zimistan de operasyon bikero û bêro Başûrê Welatê ma. Mi zî Vakur de dî ke dişmen zimistan de senî vejîyeno geme û operasyon keno. Coka ez xobixo fikiriya û mi xobixo vat: Gelo, eke dişmen bêro ma şenê şirê Şekîfî ser o û xo ca bikerê?

Wargehê ma kaşê Koyê Şekîf de yo. Serê Şekîfî zaf berzo. Serê ci ser de bi metreyan vewre varena. Ne verg ne zî heş nêşenê Şekîfî ser de bicûyê. Çunke gandar nêşenê cîf biancê zereyê xo û bidê teber. Bi kilmî ez vajî, gandarî xeneqînê, mirenê.

Hetêk ra perwerde yeno vînayîş, heto bîn ra zî ez wazena çend embazan hadre bikerî ke ma şirê Şekîfî ser û ci ra biewnê ka çi çî esto çi çî çin o. Eke dişmen bêro Başûr û operasyon bikero, vernî de nêno Şekîf ser o la o wext ganî ma Şekîfî ser de xo ca bikerê. Êdî dişmen yeno ma ser nêyeno, o bi xo zano. Destpêkê embazan miyan de mi vat: Hewcedarîya ma bi tîmêde virsikinî esto. Embazan zî meraq kerdênê û ameyênê leyê mi û pers kerdênê û vatênê: Embaz Azad, tîmo virsik qandê çik o?

Mi zî înan ra nêvat no tîm qandê çik o. Mi waşt ê meraq bikerê. Êyê ke wazenê tîmê virsikî de ca bigîrê, ez bişinasnî. Mi waşt ez bala embazan biancî ser dişmenî. Wa ameyîşê dişmenî mezgê embazan de ronîşo. Goreyê naye zî embazî her wext hadr bê. Ganî gerîla qet dişmenê xo xo vîra mekero. Kotî de beno wa bibo, ganî vera dişmenî her wext amade bo. Xora şerê se serra  21. de maneyê cayî nêmendo. Dişmen şeno her ca ra xo biresno ma. Coka vîst û çar saet amadekarîyan mîyan de bîyayîş zaf girîng o.

Embazan mîyan de sergiruh (tim komutanı) embaz Heqî vejîya vernî. Her ke mi qala şîyayîşê serê Şekîfî kerdênê, Heqî amade bî ke cewabê mi bido û her dem vano:

–    Embaz Azad se beno wa bibo, çi gure beno wa bibo, ez do bi to ya bêrî.

No şêwaz qisey kerdîşê ey zaf weşa mi zî şino. Dima o yo ke cewabê mi da, embaz Zinar bî. Her ke dem vîyart, ma perwerde zî vînenê embazî hetê fikrî ra aver şinê. Êdî ma kewtî menga dîyine mîyan. Seba şîyayîşê Koyê Şekîfî ser o Heqî û Zinar zî amedebî. Embazan hîna zî nêzanê ke ez çira vana tîmo sey virsikî ganî yo. Ganî pêro  pîya ma panc embazî xo hadre bikerê.

Perwerde berdewam o. Payizî ra heta menga gucige, bê mabên dewleta Îranî hawan û katuşa çekena. Hetê bîn ra zî dolimna dewleta tirke yena û bi balefiran bombeyan serê ma de varnena û şina. Semedo ke ma cayê xo rind û nimite viraşto, çîyêko xirab nêbî. Na herême de xeylê embazî estê û heminan xo rind amade kerdo. Coka zirar û zîyan nêgina ma ro.

Yew girweyê (takım) yekîneya ma serê gir de yo. Gir zî nîyo, kaşê Şekîfî de cayêko destdaye de yo. Girwe bi doçka embazan paweno. Embazan rê bi bêtêl mabeynkarî zî keno. No girwe şikefte de yo. Wija de perwerdeyê xo zî vîneno. Rojê ez şewdir ra  werişta û mi araya xo kerd. Dima zî ez kewta rayîr û şîya leyê embazan. Ma hal û hewalê yewbînî pers kerd. Mi embazan rê kombîyayîş viraşt. Mi qala cuya ma kerd. Ma senî xo wisar ra amade bikerê tene bi tene embazan rê vat. Disîplîn û peymeyanê gerîla ser o zaf vinderta. Semedo ke zanayîş ma rê wina amaybîdayîş. Ma emser her çî ra raver kamuflajê tenik û xonimitîşê xorîn ser o nîqaş kerd. Ma  hurdmîn babetan ser o perwerde dî.

Embazê ma taye bêzar bîbî. Zimistan de hereket û geyrayîş çin o. Şewdirî ra heta peroj perwerde yo. Peroj de perojîye werîyena. Dima zî heta şan perwerde dewam keno. Şanî de şamî yena werdene. Xeberan ra yeno ewnayene. Dima zî her kes gureyê xo yê şexsî keno. Tayê embazî kitab wanenê, tayê zî nuştî nusnenê. Senî beno wa bibo, gerîla hereket û geyrayîş wazena. Coka şanê de Xelîlî mi ra pers kerd vat:

_Embaz Azad çira ma nêgeyrenê?

Mi zî cewab da ci vat:

_To kotî dîyo ke gerîlayî her dem geyrenê, nê zimistanî de na vewre de ma do senî bigeyrê, hereket bikerê.

Xelîl cewabdayîş ra jêhatî yo, coka ey zî vat:

– Embaz Azad wexto ke ez Stenbol de bîya, her ke mi televîzyonî ra ewnayênê mi dîyêne ke embazî her tim xo rê geyrenê. Xora çanteyê înan zî her tim paşta înan de bîy. Televîzyonî qet cayê de mendîşê gerîlayan nêmojnaynê. Qey televîzyonî ez şaş beralî kerda.

Wexto ke wina va, mi nêzana ez ci ra çi vajî. Ez tayê hinî menda. A vîste de fikrêk ame aqilê mi:

–    Eke ti wina wazenî zaf bigeyrî, çira cayê xo tîmê Virsikî de nêgenî?

Nê vateyanê mi çimê ey bereqnay. To va nika keyf ra bifiro. Eke perrê xo bibîyênê o do bifirîyênê. Bi heyecan va:

-Temam embaz Azad. Zaf weş o. Wa bo eke şîyayîş û ameyîş esto, ez zî cayê xo mîyanê tîmê virsik de gena.

Roja bîne embazî teber ra amey ke perwerde bidê embazanê girwe (takım). Babete zî şero taybet a. Dewlete senî verba şaran, şerê taybet kena? Mezgê merdiman ser o senî kay kena? Komelî senî xapnena? Û xeylê çiyê bîn zî na waneye (ders) de vîyarenê. Embazan di rojan perwerde da. Roja dîyine de Embaz Vewrês ame kişta mi û vat:

-Embaz, no giruho virsik do se bikero?

Mi zî vat:

–    To rê çi, se keno se nêkeno, ti çira pers kenî?

Ey zî vat:

–    Ez zî wazena tey de cayê xo bigîra.

Vewrês sey nameyê xo, vewre ra zaf hes keno. O zî macareperest o. O zî heyecan wazeno. Vindertişî ra hes nêkeno. Mi çimê xo verdayî zereyê çimanê ey. Mi înan de nîyada. Bi vengode pêt mi va:

-Virsikbîyayîş hêsan nîyo ha. Her wext her çî ra hazir be.

Ey zî vat:

–    Temam embaz ti qet merexan mewe. Ez zî sey şima her wext, heme çîyan ra amade ya.

Embazê ke qandê perwerde amey, perwerde da embazan û şî. Şîyêsê menga Gucige de mi embazanê giruha virsikî ra vat:

– Xo hereketkerdişî rê amade bikerê. Puçanê xo yê vewre bigêrê leyê xo. Eke ma kewtî hereketî nê puçan pay bikê.

Şewdir ez bi vengdayîşê “Roje weş bo embazênê” ra werişta. Şiya teber ke rîyê xo bişuyî. Mi ewna asmênî ra. Asmên paka bî. Leteyêk hewr asmên de çîn bî. Mi venga embazanê giruha  Virsikî da. Embazî amey pêser. Mi verê xo da serê Şekîfî, bêçika xo ya nîşane dergê serê Şekîfî kerde û mi vat:

–    Şima serê Şekîfî vînenê. Ma do a nika bikewê rayîr û şirê Şekîfî ser. Bi lezkanî xo hadre bikerê.

Ma tayê nan û huyêk girewt, her embazî lekanek vewre zî girewt. Nê lekanî bi têl û daranê taybet ameyê viraştene ke vewre pênêcênê. Merdim bi lekanan vewre ra nêşono war.  Merdim şeno vewre ser o ra şiro. Ma kewtî vewre ser o. Vewre saetanê şewdir de qeşa gêna. Coka merdim şeno asanî ser o şiro. Peroj û dime ra vewre nerm bena. O wext vewre ser o şîyayîş zahmet o. Merdim keweno mîyan labelê nêşeno vejîyo.

Ma panc embazan da rayîr û şî. Sernî de şîyayîşê ma bêproblem bî. Şîyayîşê di saetan ra pey ma edizyay û şîyayîşê ma giran bî. Ma nêzdîyê  stareye bî. Na sitareye payîz de virazîyaya. Verê ke merdim şoro sitareye kaşêko tîk esto. Hewna payiz de wexto vewre şenike bîye nê kaşî ra şîyayîş zehmet bî.  Nika xeylê vewre varaya. Kaş tîk o, bi lekanê  vewre zî ma nêşenê rayîr ra şirê. Ma rê yew çare mendo. O zî bi huye akerdena cayê payan o. Yo ke wayîrê ezmûn o ez o. Mi huye girewt xo dest û cayê payan viraşt. Bi no hewa ez kewta rayîr û şîya. Her gama ke şina, embazê ke peyê mi ra yenê ra ewnena. Înan aya kena û vana:

– Embazênê zaf heşyar bêrê. O ke şemitî şewitî. Heta ver laya Lolan nêşeno vindero. Eke resa ver lay, do halê ci senî bo xora şima zanenê.

Ma resay stare yanî şikefte, labelê çiyo ke ma qet nêpawitênê vejîya verê ma. Keyberê şikefta ma dole de yo. Dole zî bi vewre pir bîya. Cor ra zî cayêko berz esto û cemed girewto. Ca sey şelale yo, şelaleyêka werdîye. Awa ke halê asayî de sey şelale yena, hema winî bîya qeşa. Ma winî şenik vindertî. Ma fikiriyay ke se kerê. Eştîşê vewre do bi saetan bianco. Eke hewa bixerepyo, ma do nê cayî de bixeneqê û şehîd bikewê. Eke ez tayê nîya fikirîya keyberê şikefte yo  bîn ame vîra mi. Mi verê xo çarna fermandarê giruh, embaz Heqî û mi vat:

–    Şo keyberê bîn ra nîyade, wija de hal senîn o?

Heqî şî nêşî hewna nêresa bî ca venga ma da û vat:

–    Embaz Azad, quleyêka werdîye asena, huye bigîrê û bêrê.

Ma kelecanîbî û şî leyê Heqî de vindertî. Raşt o, semedo ke keyber dole de nîyo kaş de yo vewre no keyber temamî nêgirewto. Ware de tayê cayî estê ke qet vewr nêgenê. Va dano piro, vewre vay dano beno cayanê bînan. Heme embazî zereweş bî. Coşê ma hemina berz bî. Tayê embazan dest bi eştîşê vewre kerd. Taye embazan zî dorûver ra ewna. Dîmen asayî nêbî. Ti vanî/a qey ma dinyayêka cîya de yê. Koyê Kelaşîne çîlsipî aseno. Xeylê dolê ci bi vewre pir bîyê. Tîje zî berz bîya û zerq dana vewre ro. Vewre zî winî beriqîyena ke çimanê merdimî kor kena. Laya Lolane, sînorê mabênê Başûr û Rojhelatî ra dest pêkena û yena. Dormeyê Şekîf ra xo tadana û şina heta Xakûrkê. Rijiyena çemê Deşta Heyatê. Gelo, na awa ke wina herekîna û şina ra çira vanê lay. Bi raştî zî nika awa ke herekîna ma rê sey laye asena. Nê dîmenê winasî cêr de merdim nêşeno bivîno. Labelê ma nika xo anto cor. Her ca de vewre esto. Tena rengê laya Lolane ciya ya. Geme mîyan ra sey layê deştîşî barî-barîçek asena. Menzere rindêr kena.

Keyberê şikefta ma rew abî. Ma keyberî ra kewtî zereyê tûnelî. Tûnelî ma vetî odeya ke bi kerreyan ameya viraştene. Embazan bi ked û ereqêko gird, cayêko zaf saxlem viraştbî. Çi tanq, top, fûze bêrê eştîş, nêşenê teba bi embazan bikerê. Odeye de zemîn bi texteyan ameyo viraştene. Coka ma bi serdinîya kemeran nêhesenê. Semedo ke tawanê şikefte naylon bikerê embazan tawanê şikefte ra bi matkap xeylê qulî akerdê. Nê qulan ra mixî kutayê. Naylon anto, nê mîxan ra girêdayo. Zere de sobaya gazî esta û zere germ kena. Zere hende germ beno ke merdim qet nêzano zimistan o. Corê na şikefte de mangayêk û cayê nan û werd pewtişî ameyo viraştene. Cayêko werdî semedê xo şutişî zî virazîyayo. Nê cayî de werd û pê werd zaf esto. Eke şer bo, ma şenê nê koyî de seyan embazan weyî bikerê. Bi mengan ma şenê xo ver ro bidê. Ko şerî rê zaf destdayeyo. Ti vanî/a qey no ko semedê şerkerdişî bi taybet ameyo pê.

Xo resnayîşê nê cayî ma rê serkewtin bî. Tede cûyayîş zî asan o. Jenerator û televîzyonê ma zî esto. Roja dîyine de ma keybero bîn zî akerd. Sernî de ma vewre ante zereyê tûnelî, dima ma şî teber û ma verê keyberî vewre ra pak kerd. Êdî demê arasîyayîşî yo, hewcedarîya nobetgirewtîşî zî çin a. Coka ma pêro pîya hewn ra şî.

Vereşan de pêroyê embazan aya bî. Mi waşt ez şirî teber. Keyberî ra mi linge eşte teber. Di, hîrê gaman ra tepîya cîfê mi birya. Mi nêşeya cîf bigirî û bidî. Pukêko henên kewtîbî kar ke ez senî vecîya teber eynî zî ageyraya û şiya zere.

Roja hîrêyine şewdir ma hewn ra aya bîy. Şî teber û amay. Mendişê ma êdî bes bî. Hewa sey roja ke ma ameyî Şekîf ser o yo. Mi vat:

–    Embazênê, ma nêbeso ma şirê yan nêşirê, şima se vanê?

Zinarê rojhelatijî yo ke Urmîye ra yo vat:

–    Ez vana bes o, ma şirê.

Xelîl huya û vat:

–    Ez pêşnîyaz kena ke ma tîya bimanê. Keyfê mi tîya ra zaf ame.

Vewrês:

–    Embaz Azad, ti zanenî çira Xelîl vano ma tîya de bimanê?

Mi va:

–    Ez nêzanena, ka vaje çira?

Vewrês:

– Semedo ke tiya de nobedgirewtîş çin o, perwerdevînayîş çin o, merdim werd û nan zî nêpewjeno, coka embazê ma wazeno tîya de bimano.

Ez huya û mi va:

– Tew lo lo ti vanê winî. De werzê-werzê ma bikewê rayîr û şirê. Eke hewa bivuryo, ma nêşenê xo veracêr bidê.

Koma ma kewte rayîr. Ma amey ê cayê nêrind. Ma amey ê cayê kaşî. Cayê payan ê ke ma viraştbî nika herînda xo de çîn bî. Pukî ey kerdîbî pir. Ma nêçarê newe ra cayê payan virazê. Na fine embaz Heqî vernî de yo. Bi huye ca virazeno û şino. Ma çar embazî pey Heqî de yê. Vernî de Heqî peyê Heqî de zî Zinar esto. Rêza hîrêyine de ez esta. Xelîl peyê mi der o. Pey Xelîl ra zî  Vewrês yeno. Xaftila Xelîlî bi qîr:

–    Embaz Azad, Azad, Azad.

Ez tersa. Mi zereyê xo de va temam Xelîl xij bî û şî. Mi hewna xo nêçarnayo pey, ez hîna nêm çerexîya mi hew dî ke embaz Vewrês panc metre cêr de yo hawo xij beno şono û winî bêveng ma ra ewneno. Bêçareyî çimanê ci ra herekîyena. Bêçare tena Vewrês nîyo. Ma heme bêçareyê. Çiyo ke ma bişeyê bikerê çin o. Vewrês zî nêşeno teba bikero. Vewrês da-hîris metreyê bînî zî şî war ro. Ma ey ra ewnenê, o ser qena xo yo xij beno û şino. Senî ke merdim hewa de bo, nêşero teba bikero winî. Dest û payê merdimî hetkarî nêkenê ke merdim çîyêk bikero. Tayê ma ser pa vindertê, tayê ma ser zanîyan roniştî, bêçare ewnenê Vewrêsî ra. Ma ge-ge Vewrêsî ra, ge-ge cayêko Vewrês şiro û vindero ra ewnenê. Cayo ke Vewrês şeno vindêro re hewna zaf esto. Eke Vewrês megino kerran ra,  kerran ra meperro,  îhtîmal esto ke saxlem bireyo.

Vewrês senî ke şeya çeka xo pêgurete.  Lulîya çeka xo kerde vewre ra. Mi cîfêko xorîn ant. Bi heyecan mi vat:

–    Vewrêsî şoq ravêrna eke winî bikero do bireyo.

Vewrêsî heme giraniya xo daye ser çeke. Lulîya çeke vewre miyan ra şîye. Xijbîyayîşê Vewrêsî  werdî-werdî giran bî û dima zî vindert. Werişt ser payan. Sere de cayê payanê xo viraşt. Bîhnêka xorîne ante û veradaye. Ma huyenê, qîr danê, Vewrêsî rê çepikan cenenê. Vewrês qet hetê ma ra nêewneno. Bala xo nêdano ma ser. Bilîya xo kewto.  Bi lulîya çeke vewre kenaye, cayê linganê xo viraşt. Hêdî hêdî ame heta cayê asayî. Dima ma resay yewbînî. Heme embazan yew bi yew Vewrês girewt verara xo. Êdî vernîya ma de cayêko ma ci ra bitersîme nêmend.

Verê ke ma bikewê rayîrî ser, mi embazan ra vat:

– Ma saet bigenê, ka ma do çend saetan de biresê embazan. Ma şenê veracêr vazdê, ma şenê ser pa yan zî ser qena xo xo xij bikerê û şirê. O yo ke tewr vernî de resa embazan xelata mi ci rê esta. Haydê yew, di, hîrê…

Demêko zaf kilm, hîris deqayan de, ma amey leyê girweyê xo. O yo ke destpêkê resa embazan, embazo yewin Heqî bî. Mi seke soz dabî tûnika xo ra rozetê Şehîd Bêrîtan (Gulnaz Karataş) vet û da ci. Embazan pers kerd û vatenê: “Heta nika to çira no rozet nêmojnayo kesî”.

Mi zî cewab da û vat:

– Ez pawaya ke embazêk heq bikero rê bikera xelat. O wext ame. Bî nesîbê embaz Heqî.  Her ke rozet ra ewna wa na roje bêro vîrî.

Şîyayîş û ameyişê Şekîf de ma fam kerd ke dişmen bêro zî nêşeno Şekîf ser o vindero. Hewna rew o, merdim nêşeno Şekîf ser o bicuyo. Labelê eke operasyon vejîya, ma şenê şêrê Şekîf ser û bicuyê, Şekîfî bipawitê. Semedo ke Şekîf de hadreyî rind ameyê kerdene. Embazê ke giruha Virsikî de yê, di hîrê serrî yo ke beşdarê gerîla bîyê. Coka no pratîk înan rê zî bî ezmûn. Înan xo şînasna, îradeya xo sente; vewre, pûk û serd  şinasnayî. Tena nêşînasnayî ê cuyayî. Êdî şenê şert û şurtanê wina de zî şer bikerê. Û o wisar  operasyon zî nêvejîya.

  • giruh: tim ve manga (sergiruh: tim komutanı)
  • girwe: takım (sergirwe: takım komutanı)
  • giruhan: bölük (sergiruhan: bölük komutanı)
  • girdan: tabur (sergirdan: tabur komutanı)
  • tîp: taburdan sonraki askeri örgütlenme (sertîp: alay, tugay komutanı)
  • leşker: kol ordu (serleşker: kol ordu komutanı)
  • artêş: ordu (serartêş: ordu komutanı)
  • fermandeyê pêroyî, fermandarê giştî: ordu komutani (gor qanunê dewletan her hal serekkomar o)

Not: Konseptê leşkerî farskî ra girotiyayê, goreyê ke ez fam kena xora nê namekerdişî eslê xo de kirmanckî yê. Mêjû de tewr verê Medan artêşî de branş viraşto. Beno ke farisan zî uca ra girewto. Nika zî yê xo ma peyser farsan ra genê. Çi heyf.

 

Şîrove Binuse

Şîroveyê xo binuse!
Nameyê xo binuse